افق شکسته

شعر آزاد (free verse)

این اصطلاح در ادبیات غرب، به شعری اطلاق می شود که  از قواعد وزن متداول آزاد است، بدین معنی که در آنها، الگوهای وزنی معمول، رعایت نمی شود. در شعر آزاد، هماهنگی کلمات و تناسب موسیقیایی آن ها در نظر گرفته می شود، یعنی شعر به جای وزن، دارای ریتم یا ضرباهنگ است و اگر گاه پاره هایی از آنها، قابل تطبیق با وزنی مرسوم باشد، تصادفی است و آن وزن در کل شعر رعایت نشده است، پایه اساسی شعر آزاد کلا بر موسیقی و تقسیم مصراع ها به واحدهای آهنگین است، به صورتی که آهنگ کلام جای تعداد و ترتیب ضربه های وزن را می گیرد.

در شعر آزاد مصراع ها کوتاه و بلند می شوند و کوتاهی و بلندی آنها بر حسب موسیقی طبیعی بیان و آهنگ هایی است که در ذهن شاعر، متناسب با مضمون ساخته می شود. به این ترتیب شعر آزاد در عین حال که از وزن بی بهره است، از نظر موسیقی تنوع دارد که وابسته به تنوع حالت های ذهنی و روحی شاعر است. شعر آزاد از قافیه نیز عاری ست و اگر گاه در آن قافیه به کار رود، پابند قواعد معمول نیست.

اصطلاح شعر آزاد به مفهوم آزادی از محدودیت ها و اصول شعری نیست بلکه این نوع شعر در صورتی از ارزش هنری برخوردار است که قواعد خاص خودش را رعایت کند.

سابقه شعر آزاد را بعضی تا دوران یونان و روم باستان می رسانند و معتقدند که در بعضی از آثار شعری یونان و روم قدیم، شباهت های ظاهری با شکل شعر آزاد وجود دارد و همچنین وجود بعضی از انواع شعر هایی را که در قرون وسطی سروده شده و در آن به آهنگ های کلمات توجه می شده است، نشانه جستجویی می دانند برای یافتن شکل هایی غیر از شعر هایی که بر اساس کمیت هجاها و تکیه هاست.

آنچه امروزه در زبان فارسی به شیوه شعر آزاد اروپایی متداول است، بیشتر به شعر منثور و گاه شعر سپید معروف شده است و شعر آزاد معمول در ادبیات معاصر ایران، با آنکه ثمره آشنایی شاعران ایرانی با شعر غربی است، تفاوتهای عمده ای با شعر آزاد در زبان های اروپایی دارد. در شعر آزاد فارسی که به شعر نیمایی یا شعر آزاد نیمایی نیز معروف است، وزن عروضی و قافیه، به شیوه ای خاص رعایت می شود. تنها وجه اشتراک شعر آزاد فارسی با شعر آزاد اروپایی، کوتاه و بلند بودن مصراع ها در آنهاست.

 ترجمه زویا ابراهیمی

کارلو برامانتی

کارلو برامانتی در 2 دسامبر 1960 در خانواده ای بسیار مذهبی متولد شد. دوران کودکی اش با علاقه شدید به زندگی مسیحی پر شد.

از کودکی علاوه بر وقف خویش به کارهای معنوی، به سرگرمی های زیادی از جمله: موسیقی، ورزش و تئاتر پرداخت و علاقه خاصی به رشته های علمی داشت.

فعالیت او در زمینه موسیقی منجر به انتشار چندین سی دی از جمله "Amensa con Gesu" که شامل 10 آهنگ نسبتا شاد است گردید.

او علاقه زیادی به ادبیات ژاپنی بخصوص هایکو دارد.

Carlo Bramanti

Solo un voce

Allietera' il fuscello,

Quella del mare.

تنها یک صدا

تکه چوبی را خوشحال خواهد کرد

صدای دریا

Occhi di bimbo:

I colori del mondo

Tenero incanto.

چشمان کودک:

رنگهای جهان

افسونی لطیف

Nivea, perfetta

Dalle labbra del cielo

La luna pende.

پاکی محض

خم می شود ماه

از لبان آسمان

شعر (Poetry)

   یکی از اقسام دوگانه کلام است در مقابل نثر که در ساده ترین تعریف، آن را کلامی اندیشیده همراه با وزن و گاه قافیه دانسته اند. بعضی شرط خیال انگیز بودن را نیز بر این دو عامل افزوده اند و کلامی را که از عنصر تخیل بهره ندارد و تنها در آن وزن و قافیه به کار رفته است، نظم خوانده اند. از نظر بعضی دیگر، تنها تخیل عنصر اساسی شعر است و وزن و قافیه از اجزای الزامی تشکیل دهنده آن نیست.

بیشتر این تعریف ها شامل جنبه های صوری شعر است، اما برای شعر تعریف های متعدد دیگری نیز شده است که بعضی به ماهیت و جوهر و بعضی به هدف و خصوصیت های آن توجه دارد، ویلیام وردزورث شاعر انگلیسی معتقد است که شعر سیلان خود بخود احساسات و بیان خیال انگیز آن است که بیشتر اوقات صورتی آهنگین دارد. ساموئل تیلر کالریج شاعر دیگر انگلیسی، هدف مشخص و مستقیم شعر را ارتباط با لذت می داند و والتر تئودور واتز دانتون شاعر و منتقد انگلیسی شعر را بیان هنری و ملموس فکر بشر، به زبان عاطفی و آهنگین می نامد. بایت دویچ شاعره آمریکایی معتقد است که شعر، هنریست که کلمات را هم به عنوان کلام و هم به عنوان موسیقی به کار می برد تا واقعیت هایی را ابراز کند که حواس ثبت می کنند، احساسات بشارت می دهند، ذهن درک می کند و تخیل شکل دهنده، نظم می دهد. تعریفی که دکتر شفیعی کدکنی از شعر داده است، هم شکل و هم ماهیت و جوهر شعر را در بر می گیرد. از نظر او « شعر گره خوردگی عاطفه و تخیل است که در زبان آهنگین شکل گرفته است. » 

اعراب قدیم، اولین شاعر را یعرب بن قحطان، از نوادگان نوح پیغمبر می دانستند. در اسطوره های اسلامی، گوینده اولین شعر حضرت آدم است که نخستین شعر را در مرثیه فرزندش هابیل که بدست فرزند دیگرش قابیل کشته شد، به زبان عربی سروده است. جامعه شناسان عقیده دارند که شعر، حاصل کار دسته جمعی انسان های اولیه و نتیجه هماهنگی حرکات منظم آن ها و ابزار کار و درآمیختن صداهای آن ها با اصوات و کلماتی است که بطور طبیعی و خود به خود، در حین انجام دادن کارهای سنگین، همراه نفس زدن ها، از حنجره بیرون می داده اند. این اصوات، بر اثر منظم بودن فاصله ها، خود به خود، به پاره های مساوی تقسیم شده و شکلی موزون به خود گرفته و بتدریج به صورت آوازهای دسته جمعی درآمده که در مراسم مختلف قبیله ای، همراه با رقص و آواز و با نواختن نخستین آلات موسیقی که مشابه ابزار کار بوده است، خوانده می شده.

پیوند اولیه شعر با موسیقی و اینکه نخستین شعرها، همراه موسیقی خوانده می شده است، امری ثابت شده است.

در هر حال، نخستین صورت های مکتوب ادبی در بیشتر زبان ها، به شکل شعر بوده که در حقیقت اولین صورت های ضبط شده همان شعر های نخستین بشر است. حماسه، تراژدی و کمدی که قدیمی ترین انواع ادبی شناخته شده در یونان باستان هستند، منظوم بوده اند.

منبع: واژه نامه هنر شاعری

 فرهنگ تفضیلی اصطلاحات فن شعر و سبک ها و مکتب های آن

نویسنده: میمنت میر صادقی(ذوالقدر)

     زویا ابراهیمی

     دوباره اینجا که حنجره آغشته به زنجیر

   و زنجیر آلوده به فریاد

   و نعره های بودن را شلاق سکوت آغشته به حبس،

   بوی گل های مریم

   زخم چاله های مرا به آغوش می کشد.